เสือในความเชื่อของคนไทย
คนไทยกับเสือ ผูกพันกันมานาน เพราะในอดีต คนเรายังอยู่ใกล้ชิดกับธรรมชาติ ป่าดิบดงดำอันเป็นอาณาจักรของเจ้าป่า ยังปกคลุมพื้นที่เกือบทั่วประเทศ โอกาสที่คนกับเสือจะได้เจอะเจอกันเป็นเรื่องปกติ การสังเกตเห็นลักษณะและพฤติกรรมของเสือ ทำให้คนไทยนำมาเปรียบเทียบสำนวน สุภาษิต คำพังเพย มากมาย ทั้งยังมีความเชื่อในพลังอำนาจแห่งราชาสัตว์ป่า ว่าสามารถจะนำมาปกป้องคนได้ อย่างไรก็ตาม เสือก็ยังเป็นสัตว์ลึกลับที่คนเรารู้จักธรรมชาติของมันน้อยมาก
อำนาจ ชายไทยนิยมสักลายรูป “เสือแผ่น” เพื่อให้หนังเหนียวฟันแทงไม่เข้า คนจีนแกะสลักหรือวาดรูปเสือไว้บนกำแพงเพื่อขับไล่ปีศาจหรือวิญญาณชั่วร้าย เขี้ยวเสือและหนังหม้าผากเสือถูกนำมาใช้เป็นเครื่องรางของขลัง
ความเจ้าเล่ห์ คนไทยเชื่อว่าเสือเป็นสัตว์ฉลาด พรานมักกล่าวว่าเวลาตามรอยเสือ ด้องระมัดระวังมาก เพราะเสือกาจย้อยรอยกลับมาเล่นงานพรานเองก็ได้ จึงมีสำนวนเปรียบเปรยถึงความร้ายกาจ เจ้าเล่ห์หลอกลวง เช่น เสือผู้หญิง เสือในร่างสมัน เสือเฒ่าจำศีล เนื้อเข้าปากเสือ เป็นต้น
ความเก่งกล้า คนไทยเรียกทหารที่เก่งกล้าในการรบว่า “ทหารเสือ” ภาพหน้าเสือถูกใช้เป็นเครื่องหมายของเกองลูกเสือและกองเสือป่า ปัจจุบันผู้ผ่านหลักสูตรการรบพิเศษของทหารบกที่เรียกว่า แรงเยอร์ จะได้รับเครื่องหมายเป็นรูปเสือคาบดาบ
ความดุร้าย คนไทยเชื่อว่าเสือเป็นสัตว์ดุร้าย เพราะมันฆ่าสัตว์อื่นกินเป็นอาหาร คำว่าเสือจึงใช้ในความหม่นของความดุร้าย ภัยอันตราย คนไม่ดี เช่น กษัตริย์ไทยองค์หนึ่งสมัยอยุธยาตอนปลายมีพระนามเรียกกันว่า “พระเจ้าเสือ” เพราะความโหดร้ายของพระองค์ พวกโจรที่ปล้นสะดมชาวบ้านก็ถูกเรียกว่า “อ้ายเสือ” เป็นต้น และมีสุภาษิตและคำพังเพยของไทยที่ใช้เสือเปรียบถึงความดุร้าย เช่น ไม่รู้จักเสือเอาเรือเข้ามาจอด ไม่รู้จักมอดเอาไม้เข้ามาขวาง คือทำสิ่งที่ไม่รู้ว่าจะมีภัยมาแก่ตน
ตัวยาจากเสือ ความเชื่อในพลังอำนาจของเสือทำให้คนหลงคิดว่า อวัยวะเสือมีสรรพคุณหรืออำนาจที่คนสารมารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ โดยเฉพาะในความเชื่อของคนจีน เช่น |
เสือสั่งป่า เสือเป็นสัตว์หวงถิ่น พรานสมัยก่อนเชื่อว่าเสือใหญ่เมื่อย้ายที่อยู่ชั่วคราว จะดำรนร้องและคำรามก้องป่าเป็นเวลานาน การกระทำเช่นนี้เป็นการกันมิให้สัตว์อื่นหรือเสือด้วยกันเข้าไปอาศัยป่าหรือถ้ำเดิมของมัน พรานไพรจึงเรียกเสียงคำรามของเสือนี้ว่า เสือสั่งป่า หรือ เสือสั่งถ้ำ นอกจากนี้ยังเชื่อว่า เสียงเสือคำรามจะสะกดสัตว์ป่าต่างๆ ให้หยุดนิ่งด้วยความกลัว และยอมตกเป็นเหยื่อของเสือโดยไม่ขัดขืน ในทางชีววิทยา เสือที่คำรามได้มีเพียงไม่กี่ชนิด และเป็นเสือขนาดใหญ่เช่น เสือโคร่ง เสือดาว ส่วนเสือขนาดเล็กและแมวป่าคำรามไม่ได้ |
สุภาษิตและคำพังเพยของไทยที่เกี่ยวกับเสือ
เสือชุมเพราะป่าปก ป่ารกเพราะเสือยัง สำนวนไทยนี้ใช้เปรียบเทียบให้เห็นว่าสิ่งต่างๆ ต้องพึ่งพาอาศัยกัน มาจากการสังเกต ธรรมชาติเกี่ยวกับเสือและป่า เพราะเสือต้องอาศัยป่าเป็นถิ่นอาศัย หากินจับเหยื่อเป็นอาหาร ขณะเดียวกัน ป่าจะเป็นป่าอยู่ได้ก็เพราะมีเสือช่วยคุ้มครอง ไม่ให้คนกล้าเข้ามาทำลายป่า มิฉะนั้นป่าก็ถูกทำลายหมด ในระบบนิเวศของธรรมชาติ เสือเป็นสัตว์ผู้ล่า ซึ่งคอยควบคุมสัตว์กินพืชอื่นๆ ไม่ให้มีมากเกินความจำเป็น ถ้าสัตว์กินพืชมีมากไป พืชพันธุ์บางอย่างก็อาจถูกสัตว์กินพืชทำลายไปสมดุลของธรรมชาติก็จะเสีย ด้วยเหตุนี้ป่าซึ่งหมายถึงชีวิตต่างๆ ทั้งพืชและสัตว์ที่สัมพันธ์กัน จะดำรงอยู่ได้ก็ขึ้นอยู่กับการดำรงอยู่ของเสือด้วย |
เสือสองตัวอยู่ถ้ำเดียวกันไม่ได้ เสือมักออกหากินเฉพาะในอาณาเขตหรือถิ่นของมัน และจะคุมเขตแดนของตนไว้ หากมีการล้ำแดนก็อาจเกิดการเผชิญหน้ากันถึงขั้นต่อสู้ เว้นแต่เสือจะพยายามหลีกเลี่ยงการต่อสู้หรือเผชิญหน้ากัน โดยมีวิธีการสื่อสารให้เสือตัวอื่นรู้ว่าได้ล้ำแดนเข้ามาแล้วเช่น ทิ้งรอยขูดหรือรอยข่วนตามต้นไม้ หรือปัสสาวะรดรอยไว้ด้วย เสือปัสสาวะรดต้นไม้เพื่อบอกเสือตัวอื่นให้รู้ว่านี่เป็นถิ่นของมัน |
เสือลากหาง คนที่ทำท่าเซื่องซึมเป็นกลอุบายให้ผู้อื่นตายใจแล้วเข้าทำการอย่างใดอย่างหนึ่งโดยไม่ทันให้รู้ตัว เพราะเวลาเสือย่องเข้าหาเหยื่อ มันมักปล่อยหางตกไม่ได้ชูหางขึ้น เหมือนกับว่ามันกำลังลากหางนั่นเอง
เสือนอนกิน คนที่ได้รับผลประโยชน์โดยไม่ต้องลงทุนลงแรง
เสือรู้ คนที่มีไหวพริบหรือฉลาดรู้จักเอาตัวรอด
หนีเสือปะจระเข้ หนีภัยอันตรายอย่างหนึ่งแล้วต้องมาพบกับภัยอันตรายอีกอย่างหนึ่ง
เขียนเสือให้วัวกลัว ทำอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อให้อีกฝ่ายหนึ่งเสียขวัญหรือแกรงขาม
เลี้ยงลูกเสือลูกจระเข้ เลี้ยงลูกศัตรูหรือเลี้ยงลูกคนพาลจะได้รับความเดือดร้อน
ให้เหยื่อเสือผอม ช่วยเหลืออุปการะคนพาลหรือคนที่มีนิสัยไม่ดี เมื่อเขามีกำลังก็จะกลับทำร้ายผู้ให้ความช่วยเหลือ
ฝากเนื้อไว้กับเสือ ฝากสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้กับคนที่ชอบสิ่งนั้น ย่อมสูญหายได้ง่ายหรือไว้วางใจคนที่ไม่ควรไว้วางใจ
